Wprowadzenie

​

Polski system edukacji od wielu lat opiera się na wyraźnym podziale pomiędzy szkolnictwem zawodowym a klasycznym szkolnictwem wyższym. Osoby zainteresowane zdobyciem praktycznych kompetencji zawodowych najczęściej wybierają technika, szkoły branżowe, kursy zawodowe albo pełne studia licencjackie lub inżynierskie.

​

Tymczasem w wielu państwach Europy funkcjonuje dodatkowy poziom edukacji praktycznej stanowiący pomost pomiędzy edukacją średnią a klasycznymi studiami wyższymi.

W Wielkiej Brytanii rolę tę od wielu lat pełnią kwalifikacje HNC (Higher National Certificate) oraz HND (Higher National Diploma). Programy te koncentrują się przede wszystkim na praktycznych kompetencjach, współpracy z przemysłem, nowoczesnych technologiach oraz przygotowaniu do realnego rynku pracy.

​

Jednocześnie pozostawiają możliwość dalszej kontynuacji edukacji poprzez studia uzupełniające prowadzące do uzyskania tytułu licencjata. Najczęściej wymaga to dodatkowego roku nauki na uczelni wyższej.

​

Polska nie musi kopiować rozwiązań brytyjskich. Warto jednak analizować rozwiązania funkcjonujące w innych krajach i zastanowić się, w jaki sposób można wykorzystać istniejące już mechanizmy prawne do rozwoju bardziej praktycznych form kształcenia.

​

Polska już posiada poziom 5 PRK

​

Wbrew powszechnej opinii Polska formalnie posiada już odpowiednik europejskiego poziomu 5 kwalifikacji.

​

Na mocy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wprowadzono kształcenie specjalistyczne prowadzące do uzyskania kwalifikacji:

• dyplomowanego specjalisty,

• dyplomowanego specjalisty technologa.​

​

Art. 161 ustawy stanowi:

„Kształcenie specjalistyczne trwa nie krócej niż 3 semestry i umożliwia uzyskanie kwalifikacji pełnej na poziomie 5 Polskiej Ramy Kwalifikacji.”

​

W praktyce jednak rozwiązanie to pozostaje mało rozpoznawalne społecznie, słabo promowane oraz pozbawione wyraźnej tożsamości edukacyjnej.

​

Wielu uczniów, studentów i pracodawców nie rozumie różnicy pomiędzy kursem zawodowym, szkołą policealną a kwalifikacją poziomu 5 PRK.

​

​

Problem obecnego modelu

​

Jednym z głównych problemów obecnego systemu jest fakt, że kształcenie specjalistyczne zostało formalnie włączone do systemu szkolnictwa wyższego, ale nie do klasycznego systemu studiów.

W praktyce oznacza to:

• ograniczoną rozpoznawalność,

• brak wyraźnej ścieżki przejścia do dalszego kształcenia,

• niski prestiż społeczny,

• trudności w budowaniu silnej marki edukacyjnej.

​

Od wielu lat eksperci zajmujący się Europejską i Polską Ramą Kwalifikacji zwracają uwagę, że poziom 5 pozostaje jednym z najsłabiej rozwiniętych elementów polskiego systemu edukacji oraz nie wykorzystuje pełnego potencjału krótkiego cyklu praktycznego kształcenia wyższego funkcjonującego w wielu państwach Europy.

​

Problematyka poziomu 5 PRK była analizowana między innymi w publikacji „Poziom 5 – brakujące ogniwo?” przygotowanej przez Fundację Rektorów Polskich.

Świadectwo czy dyplom?

​

Jednym z najbardziej niedocenianych problemów obecnego modelu jest sposób dokumentowania uzyskanych kwalifikacji.

​

Osoba kończąca kształcenie specjalistyczne otrzymuje obecnie:

• świadectwo dyplomowanego specjalisty,

• lub świadectwo dyplomowanego specjalisty technologa.

​

Choć kwalifikacja ta znajduje się formalnie w systemie szkolnictwa wyższego, sam dokument określany jest mianem świadectwa.

​

Dla wielu osób słowo „świadectwo” kojarzy się przede wszystkim z ukończeniem szkoły lub kursu, a nie z uzyskaniem kwalifikacji wyższego poziomu.

​

Można więc postawić pytanie, czy dokument potwierdzający ukończenie kwalifikacji poziomu 5 PRK nie powinien mieć rangi dyplomu.

​

Jednym z możliwych kierunków zmian mogłoby być wprowadzenie dokumentu pod nazwą:

Wyższy Dyplom Zawodowy

​

W takim modelu:

• Wyższe Wykształcenie Zawodowe oznaczałoby poziom kształcenia,

• Wyższy Dyplom Zawodowy byłby dokumentem ukończenia nauki,

• natomiast Dyplomowany Specjalista lub Dyplomowany Specjalista Technolog pozostawaliby tytułami zawodowymi absolwenta.

​

Rozwiązanie takie byłoby bardziej zrozumiałe dla kandydatów, pracodawców oraz opinii publicznej.

Propozycja zmiany – Wyższe Wykształcenie Zawodowe

​

Jednym z możliwych kierunków reformy mogłoby być rozwinięcie obecnego poziomu 5 PRK w formę bardziej rozpoznawalną społecznie pod nazwą:

Wyższe Wykształcenie Zawodowe

​

Model ten mógłby obejmować:

• 2 lata nauki,

• 4 semestry,

• intensywne kształcenie praktyczne,

• rozbudowany system praktyk zawodowych,

• ścisłą współpracę z pracodawcami,

• możliwość dalszej kontynuacji nauki.

​

Byłby to model pośredni pomiędzy edukacją średnią a studiami pierwszego stopnia.

Jednocześnie nie byłby ograniczony wyłącznie do absolwentów techników.

Dostęp do programu mogliby uzyskać również:

• absolwenci liceów,

• osoby pracujące,

• osoby chcące się przekwalifikować,

• uczestnicy edukacji ustawicznej.

​

Praktyczny charakter kształcenia

Kluczową cechą Wyższego Wykształcenia Zawodowego byłoby silne powiązanie z praktyką zawodową.

​

Programy mogłyby być rozwijane we współpracy ze szkołami technicznymi, centrami kształcenia zawodowego, przedsiębiorstwami oraz organizacjami branżowymi.

​

Znacznie większy nacisk położony byłby na:

• warsztaty,

• projekty praktyczne,

• portfolio zawodowe,

• nowoczesne technologie,

• rozwiązywanie rzeczywistych problemów branżowych.

​

Wykorzystanie istniejących możliwości kadrowych

Istotnym argumentem przemawiającym za rozwojem poziomu 5 PRK są istniejące już możliwości kadrowe przewidziane przez ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

​

Obowiązujące przepisy umożliwiają prowadzenie zajęć dydaktycznych przez osoby posiadające tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera lub kwalifikacje równorzędne.

​

Oznacza to, że rozwój Wyższego Wykształcenia Zawodowego nie musiałby opierać się wyłącznie na kadrze posiadającej stopień doktora.

​

W proces dydaktyczny mogliby zostać zaangażowani:

• nauczyciele przedmiotów zawodowych,

• inżynierowie,

• technolodzy,

• specjaliści branżowi,

• eksperci przemysłowi,

• praktycy rynku pracy.

​

W przypadku edukacji zawodowej ich doświadczenie praktyczne często stanowi wartość równie istotną jak dorobek naukowy.

​

Regionalny potencjał szkół zawodowych

​

Polska posiada rozbudowaną sieć techników, centrów kształcenia zawodowego, centrów kształcenia ustawicznego oraz zespołów szkół zawodowych.

Placówki te dysponują:

• warsztatami,

• laboratoriami,

• pracowniami komputerowymi,

• nowoczesnym sprzętem technicznym,

• doświadczoną kadrą dydaktyczną.

​

Znaczna część tej infrastruktury pozostaje niewykorzystana po zakończeniu standardowych zajęć szkolnych.

​

Sieć praktycznych kampusów edukacyjnych

​

W przypadku kierunków technicznych i zawodowych tradycyjny model kształcenia realizowany przez politechniki i uniwersytety jest rozwiązaniem znacznie droższym oraz często skoncentrowanym w największych ośrodkach akademickich.

​

Dla wielu mieszkańców miast powiatowych oznacza to konieczność przeprowadzki lub wieloletnich dojazdów.

​

Alternatywą mogłaby być regionalna sieć praktycznych kampusów edukacyjnych oparta na istniejących szkołach zawodowych i technicznych.

​

Model ten pozwalałby wykorzystać:

• istniejące budynki,

• warsztaty,

• laboratoria,

• pracownie,

• kadrę nauczycielską,

• relacje z lokalnymi przedsiębiorcami.

​

Bez potrzeby tworzenia nowych uczelni oraz kosztownej infrastruktury akademickiej.

​

Nowa rola nauczycieli zawodowych

​

Rozwój Wyższego Wykształcenia Zawodowego mógłby również podnieść prestiż nauczycieli zawodowych.

​

W wielu przypadkach są to osoby posiadające unikalne doświadczenie praktyczne zdobyte w przemyśle, budownictwie, logistyce, produkcji czy usługach technicznych.

Ich wiedza mogłaby zostać wykorzystana nie tylko na poziomie szkolnym, ale również w ramach praktycznego kształcenia wyższego.

Byłaby to również szansa na rozwój zawodowy, większą autonomię dydaktyczną oraz dodatkowe źródła dochodu dla specjalistów związanych z edukacją zawodową.

​

​

Edukacja bliżej mieszkańców

​

Wyższe Wykształcenie Zawodowe mogłoby zwiększyć dostępność edukacji dla mieszkańców mniejszych miast i regionów oddalonych od dużych uczelni.

​

Zamiast koncentrować całe szkolnictwo wyższe w kilku największych aglomeracjach, część praktycznego kształcenia mogłaby odbywać się lokalnie, bliżej miejsca zamieszkania studentów oraz lokalnego rynku pracy.

​

​

Ścieżka dalszego rozwoju

Istotnym elementem systemu mogłaby być możliwość dalszej kontynuacji nauki.

​

Model:

edukacja średnia → Wyższe Wykształcenie Zawodowe → studia uzupełniające

tworzyłby elastyczną ścieżkę rozwoju edukacyjnego i zawodowego.

​

Dzięki temu poziom 5 PRK mógłby stać się rzeczywistym pomostem pomiędzy edukacją średnią a szkolnictwem wyższym.

​

Podsumowanie

​

Polska posiada już podstawy prawne umożliwiające rozwój kwalifikacji poziomu 5 PRK. Potencjał tego rozwiązania pozostaje jednak w dużej mierze niewykorzystany.

​

Rozwój dwuletniego modelu Wyższego Wykształcenia Zawodowego mógłby stworzyć nową ścieżkę edukacyjną pomiędzy szkołą średnią a studiami wyższymi, jednocześnie wykorzystując istniejącą infrastrukturę szkół zawodowych, potencjał nauczycieli oraz doświadczenie praktyków rynku pracy.

​

Przyszłość praktycznej edukacji w Polsce nie wymaga budowy kolejnych uczelni, lecz lepszego wykorzystania tego, co już istnieje — szkół, nauczycieli, warsztatów i lokalnych społeczności. W tym kontekście poziom 5 PRK może stać się fundamentem nowoczesnego modelu Wyższego Wykształcenia Zawodowego dostępnego bliżej miejsca zamieszkania, bliżej rynku pracy i bliżej potrzeb współczesnej gospodarki.